Σύλλογος Καθηγητών της Γερμανικής Γλώσσας στην Ελλάδα – Griechischer Deutschlehrerverband

Εισαγωγή στη φιλοσοφία του Ευρωπαϊκού Portfolio Γλωσσών

«Στο πλαίσιο της προώθησης της πολυγλωσσίας και της πολυπολιτισμικότητας ως μιας θετικής κοινωνικής πραγματικότητας, το Συμβούλιο της Ευρώπης θέσπισε το Portfolio γλωσσών με στόχο την ανάπτυξη στρατηγικών αυτοαξιολόγησης ως συνισταμένη διεργασιών αναγκαίων για τη δημιουργική αξιοποίηση, διαχείριση και ανατροφοδότηση από το μαθητή των πολυ-γλωσσικών, επικοινωνιακών και διαπολιτισμικών δεξιοτήτων του.

Το Portfolio γλωσσών είναι ένα χρηστικό μοντέλο ανάλυσης αναγκών γλωσσικών και επικοινωνιακών και χρησιμοποιείται ως μέσο διάγνωσης των δεξιοτήτων, που έχει ή που στοχεύει να αναπτύξει ο ενδιαφερόμενος, προκειμένου να πραγματώσει γλωσσικές πράξεις στα πλαίσια κοινωνικών πρακτικών. Τους βασικούς άξονες του Portfolio γλωσσών αποτελούν η αυτοαξιολόγηση, η αυτογνωσία καθώς και η κριτική και δημιουργική σκέψη.

Το Portfolio γλωσσών αφορά όχι μόνο στις ξένες γλώσσες που ο μαθητής μαθαίνει εντός ή και εκτός σχολείου, αλλά και στη μητρική γλώσσα των αλλόφωνων μαθητών που φοιτούν στα σχολεία της χώρας μας.

Με την ένταξη του Portfolίo γλωσσών στη διδακτική/μαθησιακή πράξη, ο εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται την τάξη ανάλογα με το γνωστικό προφίλ, το ψυχο-συναισθηματικό δυναμικό και τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες των μαθητών του.

Οι στρατηγικές και οι δεξιότητες, που αναπτύσσουν οι μαθητές για το σχεδιασμό κειμενικών πρακτικών, τους δρομολογούν στην ανεύρεση τρόπων σύνδεσης του γνωσιακού με το κοινωνικό, ενώ τους διευκολύνουν να λειτουργήσουν ως μελλοντικοί πολίτες σε πολυπολιτισμικά, πολυγλωσσικά και ετερογλωσσικά περιβάλλοντα.

Οι επικοινωνιακές δεξιότητες, οι οποίες καταγράφονται στο δεύτερο μέρος του Portfolio γλωσσών, δηλαδή στο Γλωσσικό Βιογραφικό, αντιστοιχούν στα επίπεδα γλωσσομάθειας, όπως αυτά προσδιορίζονται στο Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς και αφορούν σ’ ένα ευέλικτο σύστημα πιστοποίησης των γλωσσικών γνώσεων των πολιτών στα κράτη-μέλη.

Το Ευρωπαϊκό Portfolio γλωσσών περιλαμβάνει τρία μέρη:

1. Το Διαβατήριο γλωσσών
2. Το Γλωσσικό Βιογραφικό
3. Το Ντοσιέ

1. Στο Διαβατήριο γλωσσών ο μαθητής δίνει μια γενική εικόνα των γνώσεών του σε διάφορες γλώσσες, καταγράφοντας γλωσσικές επικοινωνιακές δεξιότητες που αντιστοιχούν στα έξι επίπεδα γλωσσομάθειας (Α Ι =στοιχειώδες, Α2=εισαγωγικό, Β 1 =βασικό, Β2=μεσαίο, C 1 =ανώτερο, C2=ανώτατο) του Συμβουλίου της Ευρώπης, των οποίων το περιεχόμενο περιγράφεται συνοπτικά. Επίσης, στο Διαβατήριο γλωσσών ο μαθητής παρουσιάζει κάθε είδους πιστοποίηση που αποδεικνύει το επίπεδο των γλωσσικών του γνώσεων και παραθέτει χρονολογικά με συνοπτικό τρόπο διάφορες γλωσσικές και διαπολιτισμικές εμπειρίες του.

2. Στο Γλωσσικό Βιογραφικό ο μαθητής καταγράφει διαδικασίες, με τις οποίες αξιοποιεί λειτουργικά τη ξένη γλώσσα στην καθημερινή του ζωή. Επιπλέον, παρουσιάζει σε τακτά χρονικά διαστήματα στρατηγικές μάθησης που ακολουθεί για να οικοδομήσει τη νέα γνώση. Επίσης, περιγράφει γλωσσικές και διαπολιτισμικές εμπειρίες του, μέσα από τις οποίες αναδεικνύει τη διαμόρφωση προσωπικών αξιών, στάσεων και συμπεριφορών σ’ ένα πλαίσιο σεβασμού και κατανόησης γλωσσικής και πολιτισμικής διαφορετικότητας.
Τέλος, στο Γλωσσικό Βιογραφικό περιλαμβάνονται οι σελίδες αυτοαξιολόγησης του μαθητή. Οι σελίδες αυτές περιέχουν επικοινωνιακές δεξιότητες – στόχους, που εγγράφονται στο πλαίσιο ανάπτυξης των τεσσάρων μακρο-δεξιοτήτων (κατανόηση προφορικού και γραπτού λόγου, παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου) και αντιστοιχούν στα έξι επίπεδα γλωσσομάθειας.
Ο μαθητής αποκτά σταδιακά τη δεξιότητα ανίχνευσης των αναγκών του, ώστε να είναι ικανός να ανατροφοδοτεί σε τακτά χρονικά διαστήματα τις στήλες αυτοαξιολόγησης σύμφωνα με την εξέλιξη κατάκτησης της γλώσσας, που είτε διδάσκεται στο πλαίσιο των σπουδών του είτε μαθαίνει εμπειρικά μέσα από περιστάσεις της προσωπικής ή/και κοινωνικής ζωής του. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, ο μαθητής έχει τη δυνατότητα να κωδικοποιεί και να ταξινομεί τις δεξιότητες που έχει αναπτύξει στη/στις ξένη/ες γλώσσα/ες και να εμπλουτίζει τις γνώσεις του, ώστε να επιτυγχάνει τους στόχους που θέτει.

3. Στο Ντοσιέ ο μαθητής τεκμηριώνει την εξέλιξη των γνώσεών του στις διάφορες γλώσσες και την επαφή του με άλλους πολιτισμούς. Μέσα στο Ντοσιέ ο μαθητής καταχωρεί στοιχεία, που απεικονίζουν αυτά τα οποία έχει καταγράψει μέσα στο Διαβατήριο γλωσσών και στο Γλωσσικό Βιογραφικό. Ο μαθητής μπορεί να προσθέτει ή/και να αφαιρεί στοιχεία, όποτε ο ίδιος το θεωρεί απαραίτητο.

Όσον αφορά την διαπολιτισμική διάσταση της γλώσσας, ο μαθητής αποκτά σταδιακά δεξιότητες δόμησης και επεξεργασίας των εμπειρικο-βιωματικών γλωσσικών γνώσεών του, ώστε να είναι ικανός να τις αναγάγει σε διαύλους επικοινωνίας. Μέσα από αυτές τις διαδικασίες ενθαρρύνεται ο μαθητής να οργανώνει τη διαφοροποιημένη γνώση του σε διαφορετικές γλώσσες και να κρίνει δεδομένα, θέσεις και πράξεις στο πλαίσιο κοινωνικών πρακτικών.

Στο πλαίσιο της πιλοτικής εφαρμογής του Portfolio γλωσσών πραγματοποιήθηκε έρευνα πεδίου σε 500 μαθητές Α’, Β’ και Γ Γυμνασίου (μικτός μαθητικός πληθυσμός) του Νομού Αττικής με στόχο τη διερεύνηση των απόψεων των μαθητών σχετικά με την ένταξη διαδικασιών αυτοαξιολόγησης σε πρακτικές ανίχνευσης γλωσσικών επικοινωνιακών αναγκών. Τα εργαλεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ήταν ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις με μαθητές, παρατήρηση μέσα στην τάξη, καθώς και υλικό του προσωπικού φακέλου των μαθητών.[…]».

ΠΗΓΗ: Ευαγγελία Καγκά, Σύμβ. Π.Ι.

Σ.σ.: Περισσότερα και υλικό εδώ.

Χρήσιμη βιβλιογραφία

– Conseil de la Cooperation Culturelle, (2000). Un cadre europeen commun de reference pour les langues: Apprendre, Enseigner, Evaluer. Strasbourg: Division des langues vivantes.
– Καγκά, Ε. (2001). Το άνοιγμα του σχολείου στην πολυγλωσσία και τον πολυπολιτισμό: Περίπτωση διαθεματικής προσέγγισης. Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων, Νο 5. Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
– Καγκά, Ε. (2002). Γλωσσική και πολιτισμική πολυμορφία: Διαθεματικές προσεγγίσεις στις
ξένες γλώσσες, Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων, Νο 7. Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
– Καγκά, Ε. (2003). Ευρωπαϊκό Portfolio γλωσσών (European Language Portfolio, Portfolio Europeen des Langues, Europaisches Sprachenportfolio). Αθήνα: Εκδόσεις Eiffel.
– Καγκά, Ε. (2003). Το Ευρωπαϊκό Portfolio γλωσσών: Στρατηγικές ανάπτυξης γλωσσικών δεξιοτήτων και διαπολιτισμικών ικανοτητων. Πρακτικά 5ου Διεθνούς Συνεδρίου, IV, Δ ιαπολιτισμική Εκπαίδευση Ελληνικά ως δεύτερη ή ξένη γλώσσα. Πάτρα: Πανεπιστήμιο Πατρών.
– Καγκά, Ε. (2004). Portfolίo γλωσσών: καινοτόμες πρακτικές προσεγγίσεις πολυγλωσσικού γραμματισμού. Στο Π. Παπούλια – Τζελέπη και Ε. Τάφα (επιστημ. επιμ.), Γλώσσα και Γραμματισμός στη Νέα Χιλιετία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.